استان همدان با ۴۹۳/۱۹ كیلومتر مربع مساحت در غرب ایران قرار دارد. اسد آباد، بهار، تویسركان، رزن، كبودر آهنگ، ملایر، نهاوند و همدان شهرستانهای استان همدان میباشند. استان همدان در سال ۱۳۷۵حدود 1677957 نفر جمعیت داشته است كه از این تعداد ۳۱/۴۸ درصد در نقاط شهری و ۶۸/۵۱ درصد درنقاط روستایی سكونت داشتهاند. نسبت جنسی جمعیت استان ۱۰۲ میباشد. استان همدان منطقهای مرتفع است كه كوهستان الوند از شمال غربی به جنوب شرقی آن كشیده شده و جزو پیشكوههای داخلی زاگرس است. این كوهستان در جنوب و غرب شهر همدان قرار گرفته است. در ناحیه شرقی و شرق ارتفاعات الوند در میان كوه الوند و كوه گرین اراضی پست و دشتهای هموار استان قرار دارد.
جمعیت :
۱,۶۷۷,۹۵۷
مساحت :
۱۹,۴۹۳ sq km
ارتفاع :
۱,۷۴۹ m
میانگین دما :
۱۰.۹º C
آب و هوا
دشتهای وسیع شمال و شمال شرقی استان در مسیر بادهای شدید میباشند. تودههای هوا به راحتی این نواحی را تحت تاثیر قرار میدهند. در استان همدان وزش باد تقریباً در تمام ماههای سال ادامه دارد. انواع جریان بادهای این استان عبارتند از: اول: بادهای شمال و شمال غربی كه بیشتر در فصل بهار و زمستان میوزند و غالباً مرطوب و بارانزا است. دوم: بادهای غربی- شرقی كه بیشتر در فصل پاییز میوزد. سوم: بادهای محلی كه بر اثر اختلاف فشار بین ارتفاعات و دشتها پدید میآید. (مانند باد كور در ناحیه اسد آباد) با توجه به شرایط اقلیمی، مناسبترین زمان برای مسافرت به همدان، از اواخر اردیبهشت تا اواخر مهر ماه است. در این مدت علاوه بر زیبایی و سرسبزیهای پراكنده در سراسر استان همدان تابش آفتاب و درجه حرارت بسیار مطلوب است. به طور كلی مناطق مرتفع استان آب و هوای سرد كوهستانی و مناطق جنوبی آن، آب وهوای معتدل كوهستانی دارد.
تاریخ و فرهنگ
استان همدان یكی از مناطق تاریخی ایران و قدیمیترین كانونهای تمدن به شمار میرود. آثار تاریخی موجود در این استان قدمت آن را نشان میدهد.
شهرستان همدان مركز استان همدان است و در فاصله ۳۳۷ كیلومتری تهران واقع شده و آب و هوای كوهستانی سردسیری دارد. زمستانهای پر برف و تابستانهای كوتاه و ملایم دارد. بناهای شهر همدان را به دیاآكو پادشاه ماد (حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد) نسبت میدهند. هرودوت میگوید: پادشاه ماد این محل را كه اكباتان و هگمتانه نامیده میشد به پایتختی برگزید و بعدها داریوش بزرگ آن را مرمت كرد. .
در زمان اشكانیان، كه تیسفون پایتخت كشور بود، همدان پایتخت و اقامتگاه تابستانی شاهان اشكانی شد. بعد از اشكانیان، ساسانیان قصرهای تابستانی خود را در این شهر بنا نمودند. در سال ۲۳ هجری كه جنگ نهاوند روی داد، همدان به تصرف اعراب درآمد و از آن زمان به بعد گاهی كانون آبادی و ثروت و زمانی دچار چپاول و فقر بوده است. همدان در زمان دیلمیان ( ۳۱۹ هجری) لطمات فراوانی دید. در قرن ششم هجری، سلجوقیان مركز خود را از بغداد به این شهر منتقل كردند.
شهر همدان كه همیشه مورد تاخت و تاز سلاطین و شاهان بود، در زمان تسلط تیموریان بر ایران ویران شد. در زمان سلاطین صفوی، شهر همدان آباد گردید و پس از انقراض صفویه در سال ۱۱۳۸ هجری همدان به تصرف احمد شاه، والی عثمانی درآمد ولی به همت نادر شاه افشار، همدان از نیروهای مهاجم عثمانی تخلیه گردید و در سال ۱۱۴۵ هجری، همدان طبق قرارداد دوباره به آغوش ایران بازگردانده شد. شهر همدان در مسیر جاده ابریشم قرار داشته است و به علت قرار گرفتن در مسیر راههای اصلی منطقه غربی ایران، در قرنهای اخیر همواره از نظر بازرگانی مورد توجه بوده است.
