|
درباره تاریخ باستانی استان مازندران اطلاع زیادی در دست نیست و اساساً وضعیت اقلیمی مانع ماندگاری ابنیه و آثار تاریخی شده است. در جلگههای ساحلی مازندران آثار معتبری از ادوار قبل از اسلام به دست نیامده و حتی از شهرهای معتبر صدر اسلام هم به جز آمل، ساری و لاهیجان یادگاری به جانمانده است.
بعد از غلبه آریاییها و مهاجرت بومیان، ساكنان جدید پس از مدّتها زیر فرمان هخامنشیان قرار گرفتند. در سال۳۰ هجری قمری، در زمان خلافت عثمان، «سعد بن عاص» حاكم كوفه سواحل طبرستان، رویان و دماوند رابه تصرف خود در آورد. در زمان خلافت ابوجعفر منصور (۱۵۸ - ۱۳۶ ه.ق) دوّمین خلیفه عباسی، مردم طبرستان برای چندین بار سر به شورش برداشتند. سرانجام در سال ۱۶۷هجری قمری ونداد هرمز سلسله مستقلی در طبرستان تأسیس كرد. در سال ۴۲۶ هجری قمری، سلطان مسعود غزنوی از طریق گرگان وارد طبرستان شد و صدمات فراوانی به آن سامان وارد آورد.
در سال ۶۰۶ هجری قمری طبرستان به دست سلطان محمّد خوارزمشاه تصرف شد. سپس مغولان بر این ناحیه حكومت كردند و سرانجام توسط تیموریان بساط حكمرانی آنان برچیده شد. بعد از درگذشت امیر تیمور، سادات مرعشی (۸۵۰ - ۸۰۷ ه.ق) به مازندران برگشتند و به عنوان امیران باجگزار این نواحی سلطنت كردند و در زمان سلطنت شاه عباس اوّل به طور كلی قدرت سادات مرعشی از بین رفت.
با برچیده شدن بساط حكمرانی حكومت ملوك الطوایفی طبرستان كه تا سال ۱۰۰۶هجری قمری ادامه داشت، امنیت این منطقه به وسیله شاه عباس اوّل و سلاطین بعدی سلسله صفوی تأمین گردید.
در زمان نادر شاه برای مقابله با دشمنان، به ویژه دشمنان شمالی و روسها، در مازندران یك كارخانه كشتیسازی دایر گردید. در زمان فتحعلی شاه قاجار، به منطقه سرسبز و دلانگیز مازندران، به عنوان یك منطقه استراحتی - تفریحی توجه گردید. در زمان سلطنت پهلوی منطقه مازندران مانند سایر مناطق كشور از راههایارتباطی برخوردار شد. شرایط مناسب محیطی و آب و هوای معتدل، چشم اندازهای زیبای طبیعی و نزدیكی آن به تهران این استان را به محل استراحت و تفریح بخش اعظم مردم كشور درآورده است.
استان مازندران علاوه بر مردم بومی، اقلیتهای بلوچ، ترك، كرد، لر، افغان، گرجی و ارمنی را نیز در خود جای داده است كه هنوز كاملاً با اكثریت محلی تركیب نشده و بسیاری از خصایص قومی و فرهنگی خود را حفظ كردهاند. از جمله بعضی تیرههای ترك كه در قرون گذشته به منظور جلوگیری از هجوم تركمنها به این نواحی كوچانیده شدهاند، هم اكنون در مازندران حضور دارند.
زبان طبری یا مازندرانی، بازمانده زبان ایرانیان قدیم (پارسی میانه) است كه دیرتر و كمتر از سایر زبانها تحت تأثیر زبانهای بیگانهای چون مغول، عربی و تاتاری قرار گرفته است. زبان مازندرانی با لهجههای مختلف در تمامی نواحی استان متداول است. ادبیات فولك مردم استان مازندران بسیار غنی و جالب توجه است. دانشمندان و شاعران مشهوری از این استان برخاستهاند كه از آن میان به نیما شاعر معروف معاصر ایران و مازندران میتوان اشاره كرد. | 
